Jak i kiedy powstała nauka o religii cz. 6

Atoli podjęta przez rewolucję francuską walka z przesądami religijnymi – niewątpliwie wbrew interesom mieszczańskim – poszła dalej, niż deizm angielski. Tacy poprzedzający rewolucję myśliciele, jak Julien de Lamelrie (1709 – 1751) i P. H. Holbach (1723 – 1789) są zdecydowanymi ateistami, głosicielami filozofii materialistycznej i nie dostrzegają niebezpieczeństwa, grożącego burżuazji ze strony konsekwentnego materializmu. W rewolucyjnej Francji również powstaje dzieło, które można uważać za pracę, kładącą podstawy pod przyszłą naukę o religii. Jest to „De Torigine de tous les cultes” (o pochodzeniu wszystkich wyznań), napisane przez Charles Franęois Dupuis (1742 – 1809),

Wychowane na protestantyzmie filozofujące mieszczaństwo niemieckie w końcu wieku XVIII i przez cały wiek XIX żywo zajmowało się zagadnieniami religijnymi. Krótkie dzieje, tej niemieckiej filozofii religii podaje Cunow w pierwszym rozdziale tej książki. Protestancki kościół niemiecki, ciągle zagrożony przez katolicyzm, podjął w ciągu wieku XIX olbrzymie prace krytyczne nad Biblią, Wydziały teologiczne wszystkich uniwersytetów niemieckich poczęły zajmować się egzegezą biblijną, tj. krytycznym badaniem Pisma Świętego.