Jak i kiedy powstała nauka o religii cz. 1

W życiu Europy chrześcijańskiej pierwsze masowe wstrząśnienie poglądów religijnych przychodzi w okresie odrodzenia i reformacji. Odkrycie nowych lądów i rewolucja w poglądach na budowę świata dają ideologiczny punkt oparcia nowatorom mieszczańskim, prowadzącym walkę przeciwko wszechwładzy opierającej się na kościele szlachty feudalnej. Religijne jednak ujmowanie świata panuje wówczas tak bezwzględnie nad umysłami, że ani wałczące chłopstwo, ani mieszczaństwo nie wysuwało haseł przeciw religijnych. O obalaniu religii, o poddawaniu krytyce podstawowych dogmatów chrześcijańskich nikt wówczas nie myślał. Przeciwnie – cała walka polityczna odbywała się pod hasłami religijnymi. Nikt nie kwestionował autorytetu Pisma Świętego; walczono tylko o odmienną jego interpretację, walczono o demokratyzację tej interpretacji, tj. o to, aby każdy chrześcijanin miał prawo studiowania Pisma Świętego i interpretowania go podług wskazań rozumu własnego. Jak wiadomo, Kościół zakazywał laikom czytania Pisma Świętego (znalezienie Biblii w mieszkaniu było dowodem poglądów heretyckich jej posiadacza) i uważał, że tylko jego oficjalni przedstawiciele mają prawo komentować księgi święte. W czasach nienaruszonego panowania Kościoła Biblia była właściwie księga, dostępną tylko dla grona wtajemniczonych.

Pomimo swego, jak nam się dzisiaj wydaje, bardzo ograniczonego horyzontu reformacja zadała nieuleczalną ranę Kościołowi i religijności w ogóle. Kościół przewidywał zupełnie słusznie, że raz dozwolona świecka krytyka Biblii nieuniknienie doprowadzić musi do bezreligijności zupełnej.